Basisinkomen

Het basisinkomen is symptoombestrijding

Zoals beloofd in een eerder artikel zou ik nog terugkomen op mijn stelling: “Het basisinkomen is symptoombestrijding“. Het heeft iets langer geduurd dan ik had gehoopt, maar hier is het dan.

Om mijn stelling te begrijpen moet men eerst weten waar het idee van het basisinkomen nu eigenlijk vandaan komt. Waarom zijn mensen op het idee gekomen dat het goed is gratis geld uit te delen zonder voorwaarden. Die reden is niet moeilijk te achterhalen. Het idee van het basisinkomen komt voort uit de veranderingen op de arbeidsmarkt. Werkgevers stellen steeds hogere eisen aan hun werknemers maar geven er steeds minder voor terug. En een steeds groter wordende groep bijstandsgerechtigden kan niet geheel of gewoon helemaal niet voldoen aan die eisen. Dat leidt tot frustratie en het is ook niet goed voor het (negatieve) zelfbeeld dat mensen in de bijstand vaak hebben van zichzelf. Om dit te voorkomen bedacht men het basisinkomen.

Liberaal geleuter

De politiek helpt niet echt mee. Zeker de liberale partijen schilderen mensen met een uitkering vaak af als lui, niet gemotiveerd of als zeurders die te hoge eisen stellen. Dat zal voor sommige mensen in de bijstand beslist zo zijn. (Ik ken ze zelf namelijk ook.) Maar het overgrote deel van de bijstandsgerechtigden is helemaal niet lui of ongemotiveerd. Ze kunnen gewoon geen baan vinden die echt bij hen past of die genoeg oplevert om weer aan de slag te gaan. Ook het gedweep met marktwerking moet maar eens stoppen. We weten nu allemaal wel dat die politieke praatjes in de Kamer wel werken, maar in de praktijk toch heel andere uitwerkingen hebben.

Goedkope Europese arbeiders

Ook werkgevers maken het de mensen in de bijstand niet makkelijk door de vaak belachelijk lage salarissen die worden geboden. En die trend zet zich voort. Want Europa zit vol met arbeidskrachten die goedkoper zijn dan de Nederlandse werkzoekenden en marktwerking is heilig. Als je iemand kunt krijgen die (via een illegale constructie) lekker goedkoop voor je werkt, waarom zou je zo iemand dan geen voorrang geven? Of nog beter, waarom geen ZZP-ers in dienst nemen? Daar hoef je bijna geen sociale dingen voor te doen, want de ZZP-er draagt het risico vaak zelf.

Schaamteloos gedrag

De drang om steeds goedkopere arbeidskrachten te willen heeft gevolgen voor de maatschappij. Steeds meer mensen hebben niet één, maar twee banen. Niet omdat ze werkverslaaft zijn, maar omdat één baan gewoon niet meer voldoet om de rekeningen te betalen. Dat werkgevers zich op een hellend sociaal vlak begeven door steeds verder te korten op beloningen, lijkt hen niet te deren. Schaamteloos geven zij vandaag de dag bijvoorbeeld de voorkeur aan vluchtelingen dan aan de werkzoekenden die in de kaartenbakken zitten van arbeids- en uitzendbureaus. Onder het motto van integratie en verantwoordelijkheid (ja ja) wordt opgeroepen om de nieuwelingen meteen kansen op werk te bieden. Dat ze daarmee de middelvinger opsteken naar bijvoorbeeld mensen in de bijstand ontgaat hen, of het interesseert hen gewoon niet.

Verantwoordelijkheid nemen, ook als werkgever

Werkgevers vergeten dat zij niet alleen een verantwoordelijkheid hebben naar hun aandeelhouders of de eigen portemonnee, maar ook naar de mensen die ze in dienst hebben en/of nemen en de samenleving als geheel. Verwacht geen loyaal gedrag, inzet en positieve feedback van je werknemers als je zelf achterloos met mensen omgaat. Ga niet zitten zeuren dat het verloop zo groot is als je mensen geen enkele kans aanbiedt (scholing, promotie, doorgroeimogelijkheden). En ga niet lopen piepen als je eigen werknemers je op Facebook afschilderen als een bedrijf waar het niet zo fijn is om te werken omdat je baas “je zo waardeert”.

Oplossingen op het gebied van werkgelegenheid

De problemen op de arbeidsmarkt zijn dus vooral terug te leiden tot de werkgevers zelf die marktwerking boven sociale verplichtingen stellen en steeds vaker voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten. De oplossingen moeten dus ook daar gevonden worden. En zo moeilijk is het allemaal niet.

  • Waardeer je mensen, het is de belangrijkste resource die een bedrijf heeft.
  • Betaal een redelijk salaris! (Gebaseerd op o.a. het prijsniveau in Nederland.)
  • Neem de verantwoordelijkheid voor je werknemers. (En die houdt dus niet op als mensen om 5 uur de deur van het bedrijfspand uitlopen.)
  • Investeer in je werknemers. Laat hen groeien, in het bedrijf maar ook voor zichzelf.
  • Geef mensen kansen. Ook als ze wat ouder zijn of uit een uitkering komen.
  • Neem eens genoegen met (iets) minder winst. Niets kan oneindig blijven doorgroeien!
  • Houdt in goede tijden rekening met het feit dat de toekomst wel eens anders kan zijn. Je sores afwentelen op de maatschappij (zoals veel bouwondernemingen deden tijdens de crisisjaren) is schandalig gedrag dat niet past bij werkgevers die zichzelf serieus nemen. Als je van gewone mensen verwacht dat ze in goede tijden een buffer opbouwen voor als het wat minder gaat, dan mogen die mensen dat ook van werkgevers verwachten.

Als werkgevers deze punten nu eens goed in het “koppie” prenten en ze ook daadwerkelijk toepassen, dan zal er veel op de arbeidsmarkt veranderen en zullen mensen sneller aan het werk komen. Er hoeft dan geen symptoombestrijding (zoals een basisinkomen) te worden toegepast om mensen het gevoel te geven dat ze nuttig zijn en er toe doen.

In een volgend artikel zal ik verder ingaan op wat de werkzoekende zelf kan doen om sneller uit de uitkering te komen. Want ook op dat vlak valt nog heel veel winst te behalen.